In het kort:

Kleine verschillen in beslissingen van politie, OM en rechters stapelen zich op tot grote verschillen in straffen voor verdachten met verschillende achtergronden.

• Verdachten met werk of opleiding krijgen vaker boetes of taakstraffen zonder tussenkomst van een rechter.
• Werklozen en laagopgeleiden komen vaker bij de rechter terecht, die vervolgens zwaardere straffen oplegt.
• Ook mensen zonder vast woonadres krijgen relatief vaak een gevangenisstraf.

Het grote plaatje:

De verschillen ontstaan door de manier waarop zaken door de strafrechtsketen worden geleid, niet alleen door de hoogte van straffen.

• Hoe verder een zaak komt in de keten (van politie naar OM naar rechter), hoe groter de kans op zwaardere straffen.
• Verdachten met een tweedegeneratie-migratieachtergrond krijgen ook zwaardere straffen, zelfs na correctie voor sociaaleconomische verschillen.
• Sociaaleconomische kenmerken wegen zwaarder dan migratieachtergrond, maar die speelt nog steeds een rol.

Achter de schermen:

Onderzoekers wijzen op "mentale shortcuts" bij justitiemedewerkers die onbewust leiden tot ongelijke behandeling.

• Communicatie tijdens verhoren en zittingen beïnvloedt hoe iemands houding wordt beoordeeld.
• Werkloosheid wordt vaak onbewust gekoppeld aan grotere kans op recidive.
• Beperkte motiveringsplicht maakt niet altijd duidelijk waarom vergelijkbare zaken verschillend worden behandeld.